Artykuł: Dostosowywanie systemu windows 7 do potrzeb użytkowników czytników ekranu

 

Część pierwsza – Interfejs i podstawowe ustawienia dostępności

Najbardziej popularny wśród użytkowników pecetów, nie tylko zresztą niewidomych, system operacyjny to obecnie Windows 7. Uważam, że jeszcze przez długi czas, podobnie jak Windows XP Siódemka będzie na tzw. fali. Nie bez znaczenia jest to, że będzie ona otrzymywać aktualizacje od Microsoft aż do 2020 roku. Ponieważ na listy dyskusyjne i do mnie osobiście dociera wiele pytań dotyczących konfiguracji tego systemu tak, by praca w środowisku, które zamierzam omówić, była łatwiejsza z punktu widzenia użytkowników czytników ekranu lub po prostu dla tych, którzy ponad wszystko przedkładają komfort pracy z klawiaturą, zamieszczam w Tyfloświecie instrukcję konfiguracji oraz dokładniejszy opis wybranych ustawień, tak, aby każdy, kto chce dostosować system Windows 7 do swoich potrzeb mógł znaleźć najważniejsze MOIM ZDANIEM zalecenia konfiguracyjne w jednym miejscu. Mam nadzieję, że niezależnie od tego, czy jesteście tuż po instalacji systemu i szukacie informacji, jak zoptymalizować go do swoich potrzeb, czy też poszukujecie rozwiązania konkretnego problemu lub odpowiedzi na pytanie, na który natrafiliście w trakcie użytkowania Siódemki, znajdziecie w poniższym artykule to, czego poszukujecie. W pierwszej części opiszę podstawowe zagadnienia związane z wersjami i edycjami Windows 7, a także przedstawię propozycję dostosowania interfejsu systemu w taki sposób, aby stał się on jak najwygodniejszy w pracy dla użytkownika czytnika ekranu oraz dla tych, którzy korzystają w pracy z komputerem głównie z klawiatury.

W drugiej zaś skupię się na najczęściej napotykanych problemach oraz na optymalizacji ustawień, które CHOĆ być może nie są ważne z punktu widzenia dostępności, mają JEDNAK istotne znaczenie z punktu widzenia ogólnego użytkowania systemu.

Edycje systemu Windows 7

Z komputera korzystamy w różnych miejscach. Może to być komputer domowy lub służbowe stanowisko pracy, albo komputer w szkole. Może on być podłączony do sieci firmowej lub domowej, albo być całkowicie niezależny. W zależności od konkretnej sytuacji niektóre opisywane przeze mnie ustawienia będą wymagały zgody na ich zmianę administratora sieci lub administratora komputera.

Kolejną, bardzo istotną z naszego punktu widzenia informacją, jest to, którą edycję systemu operacyjnego zainstalowano na interesującym nas komputerze. Windows 7 występuje bowiem w kilku edycjach: Windows 7 Starter, Windows 7 Home Basic (w Polsce niedostępny), Windows 7 Home Premium, Windows 7 Professional oraz najbogatszej w dodatki wersji Windows 7 Ultimate czy dostępnej dla firm Windows 7 Enterprise. Najbardziej uproszczone edycje, takie jak Starter czy Home Premium, nie posiadają pewnych funkcji, które można znaleźć w pozostałych edycjach. Oto kilka przykładów: Windows 7 Starter występuje tylko w wersji 32-bitowej i nie posiada funkcji szybkiego przełączania użytkowników; w Windows 7 Home Premium próżno szukać możliwości przyłączania komputera do domeny Windows, a w edycji Professional, choć tak bogatej w różne funkcje, na pewno nie uruchomicie szyfrowania dysku za pomocą funkcji bitlocker; w Windows 7 Ultimate istnieje możliwość instalacji poprzez Windows Update dodatkowych języków interfejsu użytkownika i przełączania się między nimi, natomiast zarówno w Windows 7 Ultimate, jak i Enterprise znajdziecie mocno rozbudowany i elastyczny mechanizm zasad zabezpieczeń.

Zwracam uwagę na różnice między edycjami SYSTEMU, ponieważ pewne funkcje i ustawienia, które chcę tu opisać, mogą, zależnie  od edycji, być dostępne lub niedostępne, a ponad to oferować nam zależną od edycji systemu funkcjonalność.

Wersje systemu Windows 7

Windows 7 występuje w dwóch wersjach, tj. wersji 32-bitowej oraz 64-bitowej. Jeżeli jesteście nowymi użytkownikami wersji 64-bitowej, to warto byście zwrócili uwagę na kilka istotnych spraw:

 

  • W 64-bitowym systemie Windows JAWS for Windows nie obsługuje głosów SAPI 4.
  • W 64-bitowej wersji Windows 7 w panelu sterowania domyślnie uruchamiane ustawienia otwierają się tylko dla głosów 64-bitowych. Aby wywołać panel dla głosów 32-bitowych, należy uruchomić aplet panelu sterowania dla głosów 32-bitowych dostępny pod następującą ścieżką:
  • %windir%\SysWOW64\Speech\SpeechUX\sapi.cpl
  • Wszystkie programy, które korzystają z domyślnego głosu systemu Windows ustawianego w Panelu sterowania będą mogły korzystać tylko z głosów 64-bitowych. Na szczęście czytniki ekranu samodzielnie wyszukują w systemie zarówno 32-bitowe, jak i 64-bitowe głosy SAPI 5. W systemie 64-bitowym kłopoty z używaniem ulubionego 32-bitowego głosu SAPI mogą się pojawić w aplikacjach takich jak Teamtalk czy programach używających głosów SAPI do odczytywania napisów w filmach. Jeżeli dany głos nie występuje w wersji 64-bitowej, to korzystanie z niego w niektórych aplikacjach niebędących screenreaderami może okazać się niemożliwe.
  • Większość programów dla Windows dostępnych tylko w wersji 32-bitowej powinna poprawnie uruchamiać się w 64-bitowym Windows 7, natomiast żaden program występujący tylko w wersji 64-bitowej nigdy nie uruchomi się na 32-bitowym systemie operacyjnym.

 

Dostosowywanie systemu Windows 7, co zmienić w Panelu sterowania?

Po tych kilku informacjach wprowadzających, czas przejść do konkretów i przedstawić istotne elementy, których dostosowanie może ułatwić pracę z Windows 7. Przykładowe konfiguracje, które będę proponował w tym artykule opieram na dwóch najczęściej wykorzystywanych edycjach systemu, czyli Windows 7 Home Premium oraz Professional.

Najważniejsze dla wygodnej pracy są elementy interfejsu użytkownika, więc od nich proponuję rozpocząć konfigurację. Dalsze zmiany mogą zostać wykonane w późniejszym czasie i zostaną opisane w kolejnym artykule.

Dopasowanie wyglądu i wydajności systemu

Tuż po instalacji lub utworzeniu nowego konta użytkownika ustawienia systemu są domyślne, takie jakie proponuje producent. Jeżeli jesteście użytkownikami, którzy przesiadają się ze starszej wersji systemu takiej jak 2000 czy XP, będziecie musieli przyzwyczaić się do kilku zmian w interfejsie użytkownika. W Windows 7 interfejs jest po prostu inny i jedynym wyjściem jest nauczyć się z nim żyć. Istnieją jednak dość liczne miejsca, w których można go upodobnić do poprzednich wersji. Pierwszym elementem, który warto zmienić, jest dopasowanie wyglądu naszych okienek do maksymalnej wydajności. Jak to zrobić? Sposobów jest kilka. Najprostszy to: otworzyć Menu Start, w polu wyszukiwania wpisać słowo „Wydajność” bez cudzysłowów, a następnie strzałkami w dół/górę znaleźć polecenie: „Dopasuj wygląd i wydajność systemu Windows”. W tym miejscu dodam, że w momencie wpisywania w polu wyszukiwania system proponuje najtrafniejsze wyniki, tak więc może okazać się, że po wpisaniu słowa wydajność używanie strzałek i szukanie wskazanej opcji nie będzie konieczne. Po odnalezieniu szukanej opcji naciskamy klawisz Enter, aby otworzyć okno dialogowe „Opcje wydajności”.

Okno zostanie otwarte na zakładce „Efekty wizualne”. Klawiszem Tab trzeba teraz przejść do grupy przycisków opcji, z których należy wybrać „Dopasuj dla uzyskania najlepszej wydajności”. Gdy już wybraliśmy interesującą nas opcję, należy odszukać po kolei przyciski „Zastosuj”, a następnie „Ok”, aby zamknąć okno. Elementy interfejsu Aero zostaną wyłączone, a w przypadku kilku otwartych okien, przełączanie między nimi klawiszami Alt+tab nie będzie uwzględniało jako okna Pulpitu. Skróty przechodzenia na Pulpit takie jak : Windows+d oraz Windows+m będą oczywiście, niezależnie od tego ustawienia, zawsze działać. Jako użytkownik całkowicie niewidomy kieruję tę instrukcję do wszystkich, którzy ze wzroku nie korzystają w ogóle, jeżeli jednak korzystacie z resztek wzroku lub całkiem dobrze radzicie sobie z myszką te zmiany nie są konieczne, a nawet mogą utrudnić Wam pracę.

Co się stało z domyślnymi ikonami na Pulpicie i jak je przywrócić?

Takie pytanie zada z pewnością każdy użytkownik Windows XP, który pierwszy raz pracuje z Windows 7. Gdy system zostanie  uruchomiony po raz pierwszy, na Pulpicie będzie znajdowała się tylko ikona Kosza. Jeżeli użytkownik po raz pierwszy zalogował się na swoje konto, to może nie mieć na Pulpicie niektórych ikon, takich jak Sieć czy Folder osobisty. Jak zatem wybrać ikony systemowe, które mają być widoczne na Pulpicie?

W polu wyszukiwania w Menu start należy wpisać bez cudzysłowów: „Ikony”, a następnie strzałkami w górę/dół odszukać polecenie „Pokaż lub ukryj typowe ikony na pulpicie” i nacisnąć klawisz Enter. W oknie dialogowym „Ustawienia ikon pulpitu” znajduje się lista pól wyboru dla poszczególnych ikon. Tam, w zależności od potrzeb, zaznaczamy pole przy danej ikonie, jeżeli chcemy by została pokazana na Pulpicie lub odznaczamy, by ją ukryć. Do poruszania się pomiędzy polami wyboru służą nam strzałki w lewo/prawo. Po wybraniu odpowiednich ikon przechodzimy tabulatorem do pola wyboru „Zezwalaj kompozycjom na zmienianie ikon pulpitu” i odznaczamy je. Teraz trzeba już tylko nacisnąć po kolei przyciski „Zastosuj”, by zapisać zmiany oraz „Ok”, by zamknąć okno dialogowe. Od tej pory ikony takie jak Komputer, Sieć, Panel sterowania czy Folder osobisty użytkownika mogą być dostępne z Pulpitu.

Jak dostosować główne okno panelu sterowania?

Elementy Panelu sterowania w Windows 7, podobnie jak w przypadku Windows Vista czy XP, pokazane są według kategorii. Nie jest jednak możliwe, jak miało to miejsce we wcześniejszych wersjach systemu, przywrócenie klasycznej, znanej ze starszych Windowsów 9x, listy dostępnych apletów. Można jedynie sprawić, by wszystkie aplety w głównym oknie Panelu sterowania były widziane przez czytniki ekranu jako linki. Nawigacja z użyciem pierwszej litery będzie oczywiście możliwa, jednak poruszanie się przy użyciu strzałek będzie możliwe w każdym kierunku, a nie tylko w górę/dół, jak po liście w klasycznym Panelu sterowania z Windows XP.

Jak pokazać wszystkie dostępne elementy Panelu sterowania w głównym oknie?

W Polu wyszukiwania Menu Start trzeba wpisać słowa „Panel sterowania” i nacisnąć Enter, aby uruchomić główne okno Panelu sterowania Windows 7. Po otwarciu okna, należy nacisnąć klawisze Shift+Tab, aby przejść do paska narzędzi na przycisk kategoria. Teraz, naciskając spację, należy otworzyć menu kontekstowe i wybrać tam polecenie „Małe ikony”, a następnie nacisnąć klawisz Enter. Od tej pory wszystkie elementy Panelu sterowania dostępne będą jako linki w jego głównym oknie.

Dostosowywanie ikon obszaru powiadomień

Zasobnik systemowy, albo jak kto woli szuflada systemu zawiera ikony uruchomionych programów, które nie są pokazane na pasku zadań. Domyślne ustawienie ikon obszaru powiadomień powoduje, że jeżeli jest ich zbyt dużo, większość z nich jest ukrywana, a tylko ustawienie kursora myszy nad przyciskiem odkrywającym ikony pozwala pokazać je wszystkie. Moim zdaniem wygodniejsze dla niewidomego użytkownika jest, gdy pokazywanie wszystkich ikon w obszarze powiadomień jest włączone. Jak to zrobić?

W polu wyszukiwania menu start trzeba wpisać słowa: „ikony obszaru”, a następnie odszukać i uaktywnić klawiszem „enter” polecenie: „ikony obszaru powiadomień”. Teraz klawiszami Shift+tab należy przejść do pola wyboru: „Zawsze pokazuj wszystkie ikony i powiadomienia na pasku zadań” i zaznaczyć je spacją. Podobnie jak w poprzednich przypadkach należy odnaleźć i aktywować przyciski zastosuj, a następnie ok.

Odpinanie programów od paska zadań

W Windows 7 pojawiła się nowa funkcja, która umożliwia umieszczanie ulubionych programów na pasku zadań. Z perspektywy niewidomego użytkownika w praktyce prawie niczym nie różni się to od umieszczenia skrótu na pulpicie czy znanym ze starszych Windowsów pasku szybkiego uruchamiania, który zawsze zalecano wyłączać. Domyślną funkcją paska zadań jest pokazywanie ikon aktualnie uruchomionych programów i, aby zachować tę jego funkcję, warto odpiąć niepotrzebne na nim ikony po to, żeby aplikacje uruchomione nie myliły się z tylko przypiętymi ikonami programów.

Jak odpiąć przypięte domyślnie programy od paska zadań?

Klawiszami Windows+t trzeba przejść na pasek zadań. Następnie odszukać strzałkami w lewo/prawo program, który chcemy odpiąć. Domyślnie przypiętymi do paska zadań programami są Windows Media Player, Eksplorator Windows oraz przeglądarka Internet Explorer. Na przycisku danej ikony należy otworzyć menu kontekstowe, następnie nacisnąć literę „o”, aż zostanie zaznaczone polecenie „Odepnij ten program od paska zadań”. Naciśnięcie klawisza Enter spowoduje odpięcie wybranego programu od paska zadań Windows 7. Należy też zwrócić uwagę na to, że nowozainstalowane aplikacje mogą przypinać swoje ikony do paska zadań.

Menu Start, czyli jak to okiełznać?

W przeciwieństwie do systemów Windows XP czy Vista, w których można było włączyć klasyczne, znane z Windows 98, Menu Start, w Windows 7 takiej możliwości nie ma. Nie znaczy to jednak, że nie można przynajmniej w części dostosować tego menu w Siódemce do swoich potrzeb. Najpierw trzeba jednak zapoznać się z nowym Menu Start, aby ocenić, co i w jaki sposób chcielibyśmy dostosować. Starsze wersje Windows posiadały Menu Start lub, jak w wypadku Visty czy XP, klasyczne Menu Start, po którym należało poruszać się strzałkami w górę/dół. Strzałka w prawo rozwijała podmenu, a strzałka w lewo je zwijała. Menu start w Windows 7 nie jest już tak banalne. Umożliwia ono znacznie więcej. Po otwarciu menu klawiszem Windows, kursor znajduje się w polu wyszukiwania, w którym możemy wpisać, co mogliście przetestować już przy ustawieniach opisanych wcześniej, takie rzeczy jak nazwy opcji, programów, plików i folderów, a nawet, o ile tylko w wyszukiwarce systemowej włączono stosowną opcję indeksowania, wiadomości e-mail. Po naciśnięciu strzałki w dół, ale bez wpisywania jakichkolwiek znaków w polu wyszukiwania kursor zostanie przemieszczony na listę przypiętych do Menu Start naszych często używanych i ulubionych programów. Jeżeli wszystkie aplikacje zostały odpięte od Listy, będzie ona pusta lub będzie zawierać programy domyślnie przypięte do Menu Start. Przemieszczenie kursora na pustą listę przypiętych programów, a następnie ponowne naciskanie strzałki w dół nie zmieni położenia kursora. Jeżeli do Menu Start został przypięty chociaż jeden program, to po przejściu do końca listy przypiętych programów, kolejne naciśnięcie strzałki w dół spowoduje przejście kursora na przycisk „wszystkie programy”. Aby szybko przejść do tego przycisku, wystarczy w pustym polu wyszukiwania nacisnąć klawisz strzałki w górę. Aktywacja Enterem przycisku „Wszystkie programy” spowoduje przejście na drzewo zainstalowanych programów, a dokładniej na jego ostatni element, oznaczony jako „Wstecz”. Z perspektywy użytkowników posługujących się klawiaturą, drzewo „Wszystkie programy” zachowuje się bardzo podobnie do znanego z wcześniejszych wersji menu Programy. Jest jednak kilka małych wyjątków. Gdy znajdujemy się w podmenu i chcemy wycofać się na wyższy poziom, możemy to uzyskać naciskając klawisz Escape, albo strzałkę w lewo. Na drzewie należy używać tylko strzałek. Próba powrotu na wyższy poziom drzewa, gdy kursor znajduje się już na najwyższym poziomie przy użyciu strzałki w lewo, spowoduje przeniesienie kursora do kolejnego panelu Menu Start, o którym przeczytacie poniżej. Z kolei naciśnięcie klawisza Esc w dowolnym miejscu drzewa „Wszystkie programy” spowoduje powrót do punktu początkowego Menu Start, czyli pola wyszukiwania. Z pola wyszukiwania można przechodzić do innych miejsc przy użyciu klawisza Tab lub strzałek. Warunkiem bezwzględnym takiego działania strzałek jest brak jakichkolwiek znaków w polu wyszukiwania. Po otwarciu Menu Start pierwsze naciśnięcie klawisza Tab przenosi kursor z pola wyszukiwania do drugiego panelu, w którym można znaleźć m. in. takie elementy jak: Folder osobisty użytkownika, Komputer, Panel sterowania, Dokumenty itd. Drugie naciśnięcie klawisza Tab przeniesie kursor na przycisk zasilania. Jeżeli w tym miejscu naciśniemy klawisz Enter lub spację, to spowoduje to wykonanie domyślnej akcji dla przycisku zasilania, najpewniej będzie to opcja „Zamknij”, czyli po prostu wyłączenie komputera. Z kolei naciśnięcie strzałki w prawo rozwinie menu, w którym można znaleźć takie opcje jak „Wyloguj”, „Uruchom ponownie”, „Uśpij” czy „Przełącz użytkownika”. Trzecie naciśnięcie tabulatora spowoduje przeniesienie kursora na listę przypiętych programów, czwarte spowoduje przeniesienie kursora na przycisk wszystkie programy, a piąte powrót do pola wyszukiwania.

Jak można zauważyć, menu jest ostatecznie nie tak skomplikowane, dobrze dostępne i bardzo elastyczne, a jego dostosowanie opiszę poniżej.

Dostosowywanie wyglądu i zachowania Menu Start

Teraz kiedy już wiecie, jak wygląda i zachowuje się Menu Start, oraz jak się po nim poruszać, pora na jego dostosowanie do własnych potrzeb. Aby pozbyć się nadmiaru ikon na Pulpicie, proponuję skorzystanie z listy programów przypiętych do Menu Start. Można też, dla własnej wygody, włączyć pokazywanie w Menu Start takich poleceń jak: Ulubione (w Windows 7 domyślnie ukryte) oraz polecenia „Uruchom…” Myślę też, że wielu niewidomych użytkowników systemu Windows 7 zechce ukryć całkowicie dla nich zbędny w tym menu dostęp do folderu „Obrazy”. Jak dokonać tych zmian?

W polu wyszukiwania wystarczy wpisać słowa: „Menu Start” i uaktywnić polecenie: „Pasek zadań i Menu Start”. Po otwarciu okna: „Właściwości paska zadań i Menu Start” klawiszami Ctrl+tab trzeba przejść na zakładkę Menu Start. Na głównej stronie tego okna można dostosować takie elementy jak: domyślna akcja przycisku zasilania, a także określić, czy mają być wyświetlane w Menu Start ostatnio uruchamiane programy oraz elementy. Najważniejszym z punktu widzenia personalizacji jest jednak dostępny na tej zakładce przycisk: „Dostosuj…”. Naciśnijmy go zatem, aby przejrzeć dostępne opcje.

Po otwarciu okna: „Dostosowywanie Menu Start” kursor znajduje się na drzewie opcji. Przemieszczając się strzałką w dół, znajdziemy tam między innymi opcje sposobu wyświetlania dla takich folderów jak: Dokumenty, Obrazy, Komputer, Moja muzyka czy Pobrane. Dla każdego z nich dostępne są trzy możliwości: „Nie wyświetlaj tego elementu” – naciśnięcie spacji na tej opcji spowoduje, że po zastosowaniu zmian ten konkretny folder, dla którego opcja została wybrana, nie będzie pojawiać się w Menu Start. Wybranie opcji: „Wyświetl jako łącze” spowoduje, że folder, dla którego wybrano to ustawienie, będzie pokazywany w Menu Start i zostanie otwarty w eksploratorze Windows po naciśnięciu klawisza Enter na jego nazwie. Trzecia opcja: „wyświetl jako menu”, zmieni zachowanie wybranego folderu w ten sposób, że naciśnięcie klawisza Enter lub strzałki w prawo spowoduje rozwinięcie menu z jego zawartością. Osobiście polecam to trzecie ustawienie tylko i wyłącznie dla Panelu sterowania, ponieważ główne okno, nawet po włączeniu widoku małych ikon, a tym samym pozbyciu się kategorii, jest nadal mało przyjazne. Gdy powyższą opcję zastosujemy do wyświetlania Panelu sterowania w Menu Start osiągniemy efekt taki jak w Windows XP czy Vista, ponieważ rozwinięte podmenu Panel sterowania w Menu Start będzie zawierało wszystkie elementy folderu.

Oprócz dostosowywania zachowania poszczególnych folderów można też włączyć domyślne, dobrze znane z poprzednich wersji Windows, ukryte w Siódemce, elementy, o których już wyżej wspomniałem. Są to: Ulubione, Niedawno używane elementy (w starszych Windows: „Moje bieżące dokumenty”), Programy domyślne (w starszych Windows znane jako „Określ dostęp do programów i ich ustawienia domyślne”), polecenie „Uruchom…” i jeszcze kilka innych. Na drzewie znajdują się też opcje dotyczące zakresu wyszukiwania, które zostanie wykonane po wpisaniu szukanej frazy w polu wyszukiwania Menu Start, a także opcje dotyczące przeciągania i upuszczania oraz wielkości ikon. Oprócz opisanego dobrze drzewa ustawień w omawianym oknie znajdziecie jeszcze kilka innych opcji. „Liczba niedawno używanych programów do wyświetlenia” określa liczbę pokazywanych ostatnio uruchamianych programów w Menu Start, jeżeli w oknie nadrzędnym ich pokazywanie zostało włączone. „Liczba niedawno używanych elementów na listach szybkiego dostępu” określa liczbę ostatnio otwieranych elementów  z różnych programów na listach szybkiego dostępu paska zadań i Menu Start, jeżeli ich pokazywanie zostało włączone w oknie nadrzędnym, co opisałem powyżej. Po dokonaniu wszystkich omówionych powyżej zmian naciśnięcie przycisku „Ok” spowoduje powrót do nadrzędnego okna „Właściwości paska zadań i Menu Start”. Tam należy nacisnąć przycisk „Zastosuj”, aby zapisać zmiany, a potem przycisk „Ok”, który zamknie okno dialogowe.

Pliki i foldery

Wraz z rozwojem systemu Windows zmienia się również program Eksplorator Windows, czyli domyślne narzędzie służące do przeglądania i organizowania zawartości naszych zbiorów na dyskach. Niezależnie od tego, czy jesteście nowymi użytkownikami Siódemki i chcecie upodobnić maksymalnie ten system do dobrze znanych sobie poprzednich wersji, czy tylko chcecie wyeliminować elementy, z których w Eksploratorze Windows 7 korzysta się po prostu niewygodnie, przedstawiam poniżej kilka kroków, które warto wykonać, aby przyspieszyć swoją pracę z tym ważnym narzędziem systemowym.

Dostosowywanie widoków folderów w Windows 7

Po otwarciu eksploratora Windows po raz pierwszy, np. folderu Komputer, możemy odnieść rażenie, że poruszanie się po nim jest dużo trudniejsze, że mamy kłopoty z orientacją w liście elementów oraz z  nawigacją. W innych folderach, takich jak foldery z plikami muzycznymi, dokumentami i innymi plikami, niewidomy użytkownik może być zdezorientowany domyślnie ustawianym w Windows 7 widokiem szczegółów oraz grupowaniem elementów w oknie folderu Komputer. Jak zatem maksymalnie uprościć wygląd folderów i eksploratora Windows?

Niestety tutaj kolejność wykonywanych czynności ma dość duże znaczenie i dlatego proponuję postępować zgodnie z następującą instrukcją:

Na początek trzeba otworzyć, dostępne w Panelu sterowania, okno „Opcje folderów”. Najprostszym sposobem jest oczywiście wpisanie w polu wyszukiwania Menu start słów „Opcje folderów”. Na pierwszej zakładce, tj. „Ogólne”, proponuję wyłączyć opcję „Okienko nawigacji: Pokaż wszystkie foldery”. Konieczne jest tutaj dłuższe wyjaśnienie. Wyłączenie okienka nawigacji spowoduje brak drzewa folderów dostępnego w oknie Eksploratora Windows. Drzewo to nie jest oczywiście niezbędne do nawigacji po folderach i plikach, a jego wyłączenie ma kilka ważnych zalet. Pierwszą jest przejrzystość i brak dublowania się sposobów nawigacji w jednym miejscu, czyli lista i drzewo. Druga zaleta to fakt, że w oknie jest mniej elementów, po których trzeba się przemieszczać, a tym samym praca jest szybsza. Ponadto przemieszczanie się strzałką w górę/dół po drzewie w okienku nawigacji może powodować pewne problemy, wynikające z faktu, że zmiana folderu na drzewie to również przeładowanie zawartości folderu z poprzedniego na ten, który został wybrany w okienku nawigacji. Osoba posługująca się myszką może kliknąć dokładnie w to miejsce na drzewie, którego szuka, np. dysk czy folder. Natomiast użytkownik czytnika ekranu i klawiatury musi przechodzić po kolei po wszystkich elementach, zanim kursor wskaże interesujący go element. Jeżeli między dyskiem lub katalogiem, od którego rozpoczynamy nawigację a folderem czy dyskiem docelowym znajdują się np. puste stacje dysków wymiennych, to wspomniane przeładowywanie zawartości folderów po umieszczeniu kursora na takiej pustej stacji dysku wymiennego spowoduje wyświetlenie komunikatu o braku nośnika, którego podczas nawigacji po liście na pewno nie doświadczymy, o ile nie naciśniemy klawisza Enter, gdy kursor wskazuje pustą stację dysku wymiennego. Jak zatem widać, wyłączenie okienka nawigacji na pewno ułatwi nam pracę.

Po odznaczeniu omówionego pola wyboru, trzeba przejść na zakładkę „Widok”, odszukać drzewo z ustawieniami widoków folderów i zmienić następujące opcje:

Sugeruję by odznaczyć opcję: „Pokaż elementy obsługi podglądu w okienku podglądu”. Z punktu widzenia użytkownika czytnika ekranu podgląd obrazu czy dokumentu przed jego otwarciem, czyli z poziomu listy elementów folderu nie jest wygodny. Obsługa takiego podglądu, jakkolwiek możliwa, bardzo spowalniałaby nawigację po naszych zasobach. Dlatego zapoznajemy się z zawartością pliku po otwarciu go stosownym programem, a podgląd to z naszego punktu widzenia tylko marnowanie zasobów komputera.

Kolejna opcja, jaką warto wyłączyć, to „Ukryj rozszerzenia znanych typów plików”. Jeżeli posiadamy folder z np. różnego typu plikami audio jak mp3, wma, ogg, wav czy flac, to dobrze jest znać rozszerzenie pliku, żeby wiedzieć, jakim programem go otworzyć i co to jest właściwie za plik. Często programy takie jak odtwarzacze audio np. Winamp zmieniają opis różnych plików w ten sposób, że tworzą jeden opis dla wielu typów plików. Przykładem tego jest wymieniony właśnie Winamp, który skojarzonym z nim plikom nadaje opisy w rodzaju „Winamp media file”, a gdy ukryte są rozszerzenia znanych typów plików, z takiego opisu nie jesteśmy w stanie dowiedzieć się, o jakim rozszerzeniu jest to plik.

Ostatnia już na tym drzewie opcja, którą warto zaznaczyć, to „Zawsze pokazuj menu”. Dzięki temu w Eksploratorze Windows zawsze będzie widoczny jego pasek menu.

Po dokonaniu zmian, w tym również na innych zakładkach, jeżeli uznacie to za słuszne, użyjcie przycisku „Zastosuj”, który zapisze zmiany, a potem zamknijcie to okno dialogowe przyciskiem „Ok”.

W ten sposób zakończyliśmy pierwszą część ustawień widoków folderów. Teraz czas na drugą, czyli dostosowanie widoku konkretnego folderu i stosowanie zmian dla innych folderów.

A oto instrukcja, jak to zrobić.

 

  • Należy otworzyć dowolny folder. Dobrze byłoby, gdyby zawierał różne typy plików oraz inne foldery.
  • W Menu widok proponuję teraz wybrać polecenie „Lista”.
  • Po zmianie widoku otwartego folderu, nie zamykając jego okna, należy klawiszami alt+n otworzyć Menu Narzędzia, z menu wybrać za pomocą klawiszy strzałek polecenie „Opcje folderów”… i nacisnąć klawisz Enter.
  • W oknie dialogowym „Opcje folderów” skrótem Ctrl+tab przechodzimy do zakładki „Widok”, a następnie odszukujemy i naciskamy przycisk „Zastosuj do folderów”.
  • Teraz system wyświetli pytanie „Czy chcesz, aby wszystkie foldery tego typu odpowiadały ustawieniom wyświetlania tego folderu?”. Oczywiście należy wybrać „tak”, a następnie w oknie „Opcje folderów” nacisnąć przycisk „Ok”.
  • W kolejnym kroku należy zamknąć okno z otwartym folderem i nacisnąć klawisze „Windows+e”, aby otworzyć program Eksplorator Windows z otwartym folderem „Komputer”. Widok tego folderu dostosowujemy na końcu.
  • Po otwarciu folderu „Komputer”, z menu „Widok” (alt+w) wybieramy podmenu „Grupuj”, a z tego podmenu polecenie „Brak”. W tym momencie dostosowywanie folderów zostało zakończone i można już wygodnie korzystać z Eksploratora Windows.

 

 

 

 

 

 

 

Ułatwienia dostępu dla użytkowników czytników ekranu

Teraz, po dostosowaniu interfejsu pora przyjrzeć się ustawieniom dotyczącym dostępności. Trzeba przyznać, że poprawa jest znaczna, w porównaniu chociażby z Windowsem XP. Centrum ułatwień dostępu znajduje się w Panelu sterowania Siódemki. Najszybciej można je otworzyć, wpisując w polu wyszukiwania Menu Start słowa: „Centrum ułatwień”, a następnie strzałką w dół odszukać i Enterem wybrać polecenie: „Centrum ułatwień dostępu”. Użytkowników czytników ekranu dotyczą dwie główne opcje dostępne w tym aplecie panelu sterowania. Pierwsza z nich to: „Używaj komputera bez ekranu” oraz: „Ułatw korzystanie z klawiatury”. Linki te otworzą stosowne okna dialogowe, w których będzie można dostosować takie rzeczy jak m.in. wybór programu ułatwień dostępu takiego jak NVDA, Window-Eyes czy JAWS, dostosować zachowanie klawiatury i jeszcze kilka innych ciekawych opcji. Poniżej opisuję obydwa okna dialogowe.

Opcje dostępne w oknie „Używaj komputera bez ekranu”

W oknie tym jako pierwsze dostępne jest pole wyboru „Włącz narratora”, które powinno się zaznaczać tylko wtedy, gdy żaden inny czytnik ekranu nie jest zainstalowany lub z jakichś względów nie jesteśmy w stanie go uruchomić. Dodam jeszcze tylko, że narrator wymaga doinstalowania polskiego głosu SAPI 5, ponieważ domyślnym głosem w systemie Windows 7 jest Microsoft Anna, dostępna tylko w języku angielskim. Kolejne opcje, które warto uaktywnić, to „Włącz opis audio” oraz, jak się wydaje, dość istotna dla całkowicie niewidomych użytkowników systemu opcja „Wyłącz wszystkie niepotrzebne animacje, jeśli możliwe”. Kolejna opcja to możliwość dostosowania długości czasu, w którym mają być otwarte powiadomienia systemowe. W oknie tym dostępne są też łącza do innych apletów panelu sterowania, które mogą mieć wpływ na dostępność, takich jak „Domyślny głos tekstu na mowę” czy „Aktualna kompozycja”.

Jeżeli w systemie zainstalowano kilka czytników ekranu lub kilka wersji czytnika (dotyczy tylko JAWS i Window-Eyes), to w tym miejscu można wybrać, która wersja albo który program będzie aktywną technologią asystującą w systemie Windows. Jeżeli programów jest kilka, można je zaznaczyć, zalecam jednak wybranie tego programu, który jest waszym głównym czytnikiem ekranu. Niestety nie można odnaleźć tutaj programu NVDA, nad czym ubolewam i mam nadzieję, że zmieni się to w przyszłości.

Ostatnią funkcją, która pojawia się tutaj opcjonalnie, zależnie od tego czy w systemie zainstalowano Javę 8 czy też nowsze wersje Java 7, jest opcja „Enable Java accessbridge”. Oczywiście pole to powinno być zaznaczone, jeżeli jest dostępne. Instalację Java accessbridge opisałem w tekstach poświęconych przeglądarkom Firefox i Internet Explorer. W przypadku Java 8, czynności, które opisywałem w tamtych artykułach nie są konieczne, ponieważ zainstalowanie Java run time environment spowoduje również zainstalowanie Java accessbridge, co za tym idzie żadne dodatkowe czynności nie są wymagane, więc opcja włączająca dostępność Java powinna pojawić się w oknie panelu sterowania tuż po instalacji Javy. W tym oknie to już wszystko, co można zmienić, przycisk „Ok” zapisze zmiany i powróci do głównego okna apletu Centrum ułatwień dostępu w Panelu sterowania.

Okno „Ułatw korzystanie z klawiatury”

Okno to zawiera dużo opcji istotnych dla użytkowników z różnymi rodzajami niepełnosprawności, dlatego tutaj skupię się na tych, które mogą być ważne dla osoby niewidomej lub współpracującej z nią osoby widzącej, np. w czasie szkolenia czy pomocy w rozwiązywaniu problemu z komputerem. Pierwsza istotna opcja to „Włącz klawisze trwałe”. Jeżeli nie mamy problemów z naciskaniem kombinacji wieloklawiszowych, to nie trzeba włączać tej opcji, lecz wybrać opcję „Konfiguruj funkcję klawisze trwałe”. W oknie konfiguracji klawiszy trwałych warto odznaczyć pole wyboru: „Włącz funkcję Klawisze trwałe po pięciokrotnym naciśnięciu klawisza Shift”. Jeżeli nie zamierzamy w przyszłości wywoływać tej funkcji, to warto tak postąpić, a następnie, bez zmiany pozostałych opcji w tym oknie, nacisnąć przyciski „Zastosuj” i „Ok”, wracając do okna: „Ułatw korzystanie z klawiatury”, w którym można zacząć dostosowywać kolejne opcje.

Następna funkcja, osobiście jej używam, to klawisze przełączające. Jak to działa? Gdy klawisze przełączające są włączone, to naciśnięcie przełączników, takich jak num lock, caps lock czy scroll lock spowoduje wygenerowanie dźwięku. Niższego, gdy klawisz jest wyłączany i wyższego, gdy klawisz jest włączany. Aby włączyć tę funkcję, wystarczy zaznaczyć pole wyboru: „Włącz funkcję klawisze przełączające”. Niektórych takie piknięcia przy częstym używaniu num locka czy caps locka mogą irytować, dla mnie jednak taki komunikat jest bardziej czytelny niż wysłuchiwanie za każdym razem: „caps lock włączone”, „num lock wyłączone”, itd.

Następną funkcją, na którą warto zwrócić uwagę i… jak najszybciej wyłączyć ją oraz przypisany jej skrót klawiszowy, jest funkcja Klawisze filtru. Dlaczego wyłączyć? Konfiguracja tej funkcji nie jest w pełni dostępna. Opuszczenie jednego z pól edycyjnych okna dialogowego konfiguracji tej funkcji nie jest możliwe bez użycia myszy. Po uaktywnieniu opcji „Konfiguruj funkcję klawisze filtru”, proponuję zatem przejść klawiszem tab tylko do pola wyboru: „Włącz funkcję Klawisze filtru po przytrzymaniu klawisza Shift przez 8 sekund” i je odznaczyć, następnie klawiszami Shift+tab cofnąć się do przycisków „Zastosuj” i „Ok”, aby zamknąć okno konfiguracji klawiszy filtru i powrócić do okna „Ułatw korzystanie z klawiatury”. W tym miejscu warto zaznaczyć jeszcze opcję: „Podkreśl skróty klawiaturowe i klawisze dostępu”.

Dlaczego to ważne? Wspomniałem o osobach widzących, współpracujących z niewidomymi użytkownikami komputerów. Dla takiej osoby podkreślenie w menu liter gorących, czyli takich, których naciśnięcie razem z lewym klawiszem „alt” uaktywni polecenie, to bardzo ważna informacja, która ułatwi im współpracę z niewidomym uczniem lub pracownikiem.

Po dokonaniu zmian przycisk „ok” przeniesie kursor do głównego okna Centrum ułatwień dostępu. Gdy już dokonaliśmy wszystkich omówionych powyżej zmian i mamy do tego stosowne uprawnienia administracyjne, możemy aktywować link „Zmień ustawienia administracyjne”. Otworzy się okno ustawień administracyjnych, w którym znajduje się bardzo ważna opcja: „Zastosuj wszystkie ustawienia do pulpitu logowania”. Po zaznaczeniu pola wyboru i naciśnięciu przycisku „ok”, wcześniej wybrane ustawienia dostępności zostaną zastosowane również dla ekranu logowania systemu Windows 7.

Podsumowanie

W tej części, poświęconej dostosowaniu Windows 7 do potrzeb osób korzystających w pracy głównie z klawiatury, a nade wszystko do potrzeb użytkowników czytników ekranu, to już wszystko.

Starałem się wybrać te zagadnienia, które z punktu widzenia niewidomych użytkowników systemu Windows 7 mają największy wpływ na pracę. Uważam, że podane tu instrukcje dokonania konfiguracji systemu są możliwie najprostsze. W kolejnym artykule o dostosowywaniu Windowsa 7 opiszę inne ciekawe z punktu widzenia niewidomych użytkowników Siódemki, choć nie związane ściśle z problematyką  dostępności, ustawienia. Opiszę wiele z tych zagadnień, na temat których często pojawiają się pytania, a także te, na które prawdopodobnie wielu z użytkowników nigdy nie zwróciło uwagi, a które mogą okazać się czasem dość ciekawe i ważne.

Kamil Żak

 

Projekt współfinansowany ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz Gminy Miejskiej Kraków